Genealogische bronnen

Registratie van persoonsgegevens tot 1811

Algemeen

Vóór de invoering van de burgerlijke stand

In het gewest Holland werd in 1811 de burgerlijke stand ingevoerd. Sindsdien worden geboorte, huwelijk en overlijden verplicht geregistreerd door de gemeenten. Vóór die tijd vonden dergelijke registraties vrijwel uitsluitend bij de verschillende kerkgenootschappen plaats (dopen, trouwen, begraven).
Bij de overheid zijn op beperkte schaal gegevens vastgelegd:
- huwelijken van niet-hervormden in de periode 1581 - 1811;
- gewestelijke belasting (impost) op huwelijken en begraven van 1695 tot 1805);
- successierecht na overlijden in de periode 1806 - 1811, geïnd door stedelijke ontvangers.

De doop-, trouw- en begraafboeken zijn niet overal even goed bewaard gebleven. We duiden deze registers gemakshalve aan met de afkorting DTB-registers. Voor de registratie van de belasting op huwelijken en begraven gebruiken we de term "gaardersregisters".

Hoe vindt u in de DTB- en gaardersregisters de gezochte personen?

Veel van de DTB-registers zijn door de archiefdienst in de tweede helft van de 20e eeuw toegankelijk gemaakt via moderne indices (klappers) op de namen van de personen die erin voorkomen. Om onnodig zoekwerk in de (fotokopieën van de) originele registers te voorkomen, is het dus verstandig om eerst de indices (klappers) te raadplegen!

De indices (klappers) zijn beschikbaar in de vorm van lijsten in de studiezaal en soms opgenomen in het zoekbestand "klappers tot 1811" tevens op de website.

De burgerlijke stand (sinds 1811)

Tijdens de inlijving bij Frankrijk in 1811 werd ook in Zuid-Holland de Franse wetgeving op de burgerlijke stand van kracht. In elke gemeente moesten voortaan geboorte, huwelijk (en echtscheiding) en overlijden worden geregistreerd. Voor elke categorie werd een apart register bijgehouden.
 
--- Toegang: Eenmaal per tien jaar werd voor elk soort registers een totaalindex, een z.g. TIENJARIGE TAFEL opgemaakt. Meestal is men daarmee voor het eerst begonnen na afloop van de periode 1813 - 1822. Deze tienjarige tafels zijn HET belangrijke hulpmiddel om snel de juiste akte te kunnen vinden. Inmiddels is voor diverse gemeenten een begin gemaakt met een moderne toegang via Internet.
Let op: de oudere 10-jarige tafels op de huwelijksakten bevatten uitsluitend een index op de namen van de bruidegoms! In de 10-jarige tafels op de geboorte- en overlijdensakten wordt altijd verwezen naar de datum van de akte; deze wijkt vaak iets af van de datum van geboorte of overlijden.

De bevolkingsregistratie (sinds 1811)

Het belang van de bevolkingsregistratie als genealogische bron

Wat is het belang van de bevolkingsregistratie uit de periode 1829-1938 voor uw genealogisch onderzoek? Dat belang is vooral gelegen in het feit dat u een heel huishouden (dat wil zeggen een gezin met inwonende personen, voor zover op één adres wonend) bij elkaar aantreft. U vindt hier dus snel een gezinssamenstelling, die u anders via de registers van de burgerlijke stand met veel meer moeite kunt reconstrueren, met het gevaar dat u bijvoorbeeld kinderen die elders zijn geboren over het hoofd ziet. Bovendien vermelden de bevolkingsregisters vaak wat meer gegevens (o.a. het kerkgenootschap) dan de registers van de burgerlijke stand. Wel moet u erop bedacht zijn, dat in de laatstgenoemde bronnen de gegevens (o.a. data, namen) vaak betrouwbaarder zijn dan die in de bevolkingsregisters. Het is dan ook verstandig om gegevens uit de bevolkingsregisters aan de hand van de akten van de burgerlijke stand te controleren op nauwkeurigheid.

De volkstellingsregisters

Een belangrijke voorloper van de bevolkingsregisters zijn de volkstellingsregisters. In de jaren 1829 en 1839 werden er in elke gemeente volkstellingen gehouden, die respectievelijk in 1830 en 1840 werden afgesloten. De resultaten van deze volkstellingen werden in de volgorde van adres opgetekend in vastbladige registers en geven een overzicht van de inwoners van een gemeente, gerangschikt naar woonadres.

Ook hier vindt u dus gezinnen bij elkaar. In tegenstelling tot de bevolkingsregisters, zijn de volkstellingsregisters een "momentopname". Veranderingen in de gegevens zijn niet of zelden bijgehouden. Ook de volkstellingsregisters (meer nog dan de bevolkingsregisters) vertonen sporen van onnauwkeurigheid.

Uit latere jaren (1849, 1859, enz.) zijn niet altijd registers bewaard gebleven.

De bevolkingsregisters in de periode 1850 tot ca. 1920.

Met ingang van 1850 is overal in ons land per gemeente een doorlopende bevolkingsadministratie bijgehouden. De gegevens over de inwoners van een gemeente werden eerst (meestal tot ca. 1920) in vastbladige registers bijgehouden.
 
--- Toegang: Op deze registers (met inbegrip van de zogenoemde dienstbodenregisters) zijn oorspronkelijke, "eigentijdse" indices (klappers) aanwezig. U dient eerst deze indices te raadplegen, voordat u aan raadpleging van de eigenlijke bevolkingsregisters gaat beginnen. Als u in de index de gezochte persoonsnaam hebt gevonden, moet u noteren naar welk deel en welke bladzijde (en eventueel welke regel op de bladzijde) van het originele register wordt verwezen.
Houd er rekening mee dat de indices (klappers) over de periode 1850 - 1900 nogal lastig te lezen zijn. Het omzeilen van de index door rechtstreeks op adres (bijvoorbeeld wijkletter en wijknummer) te zoeken wordt afgeraden vanwege de vele hernummeringen.
LET OP: De oorspronkelijke indices bestaan soms per periode uit twee of meer delen. Ook wordt de index van een bepaalde letter soms vervolgd op een bladzijde van een ander deel of op een heel andere bladzijde. Onderaan de pagina waar de letter ophoudt , vindt u een verwijzing naar die vervolgpagina's.

De bevolkingsregistratie na ca. 1920.

In de periode ca. 1920 - 1938 zijn in elke gemeente de inwoners op losbladige "gezinskaarten" geregistreerd. In sommige gemeenten was dat al sinds het begin van de 20e eeuw het geval.
Vanaf 1938/1939 werd tot 1995 van elke inwoner van een gemeente een persoonskaart bijgehouden, die bij verhuizing meeverhuisde naar de nieuwe gemeente. Deze persoonskaarten worden in elke gemeente door de afdeling burgerzaken beheerd en zijn nog tot ver in de 21e eeuw niet openbaar! Bij het Centraal Bureau voor Genealogie in Den Haag worden duplicaten van de persoonskaarten van overleden personen bewaard. Daaruit kan informatie worden opgevraagd.
Met ingang van 1995 vindt de bevolkingsregistratie via een computersysteem (GBA = gemeentelijke basisadministratie) plaats.
 

Enkele tips om verder te zoeken

Algemeen

Voor zover u dit nog niet bekend was: er zijn nog allerlei andere (archief)bronnen die gegevens over personen kunnen opleveren.
Bijvoorbeeld:
- de notariële akten gepasseerd voor notarissen in ons werkgebied, momenteel aanwezig tot ca. 1925 ;
- diverse registers in de oud-rechterlijke archieven, bijvoorbeel die betrekking hebben op de verkoop van onroerende zaken in de periode tot 1811;
- belastinggegevens in de archieven uit de periode tot 1811;
- gegevens uit de kadastrale leggers (1832 - 20e eeuw) voor de namen van alle eigenaren van onroerende zaken.
- de dossiers bouwaanvragen (bouwvergunningen) en hinderwetvergunningen voor een (groot deel van) de 20e eeuw.